Gisteravond was er bij de tentoonstelling Bewogen Beelden een lezing door de Leidse hoogleraar kunstgeschiedenis van de Nieuwe Tijd, Kitty Zijlmans. Een goede twintig mensen waren aanwezig in de Deventer Grote of Lebuïnuskerk. Een bedroevend aantal, mijns inziens, gezien de kwaliteit van de tentoonstelling, de tentoongestelde werken en de kwaliteit van de spreker. (Ook gezien het feit dat Trouw afgelopen weekend een lang artikel gewijd had aan de tentoonstelling. Lees het hier en hier. Lees vooral ook de reacties op het artikel.)

Zijlmans spreekt – nog immer met een aanstekelijke overgave, enthousiasmerend – over de werken van Anish Kapoor, James Turrell, Keith Haring, Marina Abramovic, over spiritualiteit en liminaliteit (een term uit de antropologie), de fenomenologie van Merleau-Ponty, Bill Viola, museum De Pont en legt links tussen tweedimensionaal werk, ruimtelijke opstellingen, videokunst, kunst uit de Renaissance, (soms onverwacht) hergebruik van bijbelse thema’s, Mantegna, Pontormo, Hannah Wilke en de tien geboden.

De nadruk wordt gelegd op het beleven, het ondergaan van de kunst. De ervaring die ervoor zorgt dat je na het bekijken – ondergaan, een ander mens bent dan voor die tijd. Je bent een drempel overgegaan, je hebt een ‘rite de passage’ doorlopen.
Op bepaalde momenten wordt hierin de link gelegd met de christelijke religie, al is voor mij de link met andere religies in een aantal gevallen veel meer zichtbaar (bij de stenen werken van Marina Abramovic, de stenen waar je tegenaan gaat staan, de stenen waar je onder gaat staan). Religies zoals bijvoorbeeld het Boeddhisme, waar het spirituele op een veel hoger vlak ligt dan in de christelijke religies.
Klein gemis in de lezing was voor mij het werk van fotografe Bettina Rheims*, de werken uit de INRI serie, waarin Rheims onder meer een Madonna met hoofddoek afbeeldt, met een ontblote borst waar bloed uitkomt. Haar werk had heel goed binnen de context van deze lezing gepast.

De tentoonstelling is bijzonder. Indringend en indrukwekkend. Een tentoonstelling over spraakmakende (controversiële?) religieuze videokunst in een prachtige, nog in gebruik zijnde eind vijftiende eeuwse hallenkerk. Georganiseerd door een videokunstenaar slash studentenpastor. En dat in Deventer. Wow. Ga er naartoe, zolang het nog kan.

Links (worden nog aangevuld)

Wat vond ik?
De tentoonstelling is prachtig en indrukwekkend, woorden die ik in dit artikel al meer gebruikt heb, al vond ik niet alles van diezelfde, hoge kwaliteit. Hoogtepunten van de tentoonstelling waren voor mij het werk van de zwangere Madonna van Arent Weevers, wat via een zichtlijn in verbinding staat met het trage werk van Bill Viola. (Grappig om te zien dat de samensteller van de tentoonstelling zich op deze wijze op één lijn zet met het fenomeen Viola. Het ontlokte me een glimlach.) Viola ontroert, verstilt. Aan weerszijden van deze lijn zijn een aantal werken te zien, in een met lakens beklede gang. Deze werken beschermen mekaar, zo lijkt het. De kijker wordt uitgenodigd de lichte gang in te lopen en te kijken. In deze gang bevindt zich ook het werk van Sigalit Landau. Hoewel niet zo heel spectaculair, raakt het me door de compositie, het lijnenspel, de frêle kleuren en de beweging.
Aan de andere zijde van deze centrale middenlijn zijn nog een paar werken te zien. Persoonlijk vind ik ze daar wat verloren staan. De immense ruimte en hoogte van de kerk nodigt minder uit tot kijken dan de beschermde, witte gang. Dit geldt niet voor het werk van Marina Abramovic, wat ondanks het gemis van de gang toch meer beschut staat. De ruimte rond de twee schermen biedt ruimte voor de kijkers om de dialoog met elkaar aan te gaan. Abramovics werk is schokkend, confronterend. Je kunt de ijzige kou welhaast voelen.
Op de vraag in de titel kan ik volmondig “ja” antwoorden. Voor mij in elk geval wel.

(Het is fijn om te voelen dat ik ooit de keuze heb gemaakt voor het goede vak. Dat de materie me nog dusdanig bezighoudt dat ik meteen bij thuiskomst vijf boeken uit de kast gehaald heb, zaken opgezocht heb, zin krijg om te schrijven, te documenteren en mijn mening erover te ventileren. :-) Al valt het niet mee een coherent verslag te schrijven. Deze lezing geeft mij in elk geval weer een hoop stof tot nadenken, formuleren en zin om meer te onderzoeken.)

* Bettina Rheims exposeerde in 2006, van januari tot en met maart in de Kunsthal in Rotterdam. Op de website van de Kunsthal presteren ze het om de naam van de fotografe verkeerd te schrijven… Slordig! Op deze pagina (niet van de Kunsthal) vind je veel foto’s van de tentoonstelling, waaronder ook een heel aantal uit de INRI-serie.

Toch een plaatje, van Bettina Rheims. Omdat ze zulke prachtige foto’s maakt.